Bir gümrük vergisi uygulanmadan da piyasaları etkileyebilir mi? Türkiye’de İndeks Konuşmacı Ajansı’nın temsil ettiği ekonomist Prof. Dr. Şebnem Kalemli-Özcan, çalışma arkadaşlarıyla yürüttüğü araştırmada ekonomi gündeminin gözden kaçan bir yönünü ortaya koyuyor: Şirketler ve yatırımcılar yalnızca yürürlüğe giren kararlara değil, açıklanan ihtimallere de tepki veriyor.
Brown Üniversitesi ekonomi profesörü ve Global Linkages Lab Direktörü Kalemli-Özcan, küresel sermaye hareketleri, uluslararası finans ve tedarik zincirleri üzerine araştırmaları dünyada referans verilen ekonomistlerden biri. Makroekonomik gelişmeleri şirketlerin, bankaların ve üretim ağlarının verileriyle açıklayan yaklaşımı, IMF’nin Finance & Development dergisindeki profilinde de “Mikro Maestro” tanımıyla ele alınıyor.
Uygulanmayan Tarifeler de Ekonomik Sonuç Doğuruyor
Kalemli-Özcan, Can Soylu ve Muhammed A. Yıldırım’ın araştırmasına göre, Ocak 2025–Mayıs 2026 döneminde incelenen ABD gümrük vergisi tarife açıklamalarındaki oranların yüzde 71’i yasal uygulama kayıtlarına girmedi. Buna rağmen piyasalar tepki verdi. Araştırma, açıklamalar çevresindeki kısa zaman aralıklarında artan tarife belirsizliğinin dolar ve hisse fiyatlarındaki gerilemeyle ilişkili olduğunu gösteriyor.
Kalemli-Özcan, 21 Ekim tarihli Project Syndicate makalesinde bu bulguyu kalıcı enflasyon tartışmasıyla buluşturuyor. Yatırımcıların dikkati yapay zekâ değerlemelerine, kamu borcuna ve tahvil getirilerine yönelirken, tarifelerin ve enerji şoklarının üretim maliyetleri üzerindeki etkisinin gözden kaçırılmaması gerektiğini vurguluyor. Uygulanmayan açıklamaların yarattığı belirsizlik ile uygulanan vergilerin fiyatlara yansıması, ayrı mekanizmalar üzerinden ekonomik hesabı değiştiriyor.
Yaprak Özer’in Yazısında Ekonomi ve İletişim
İndeks’in kurucusu, gazeteci ve yazar Yaprak Özer, “Ağızdan Çıkan Sözün Ekonomik Ağırlığı: Tarife Duyuruları Piyasaları Nasıl Etkiliyor?” başlıklı yazısında bu araştırmayı Kalemli-Özcan’la yaptığı söyleşilerle birlikte değerlendiriyor. Siyasi açıklamaların yatırımcı beklentilerine, şirket kararlarına ve maliyet hesaplarına nasıl girdiğini inceliyor.
Kalemli-Özcan’ın analizi, “Karar uygulanmadıysa etkisi de yoktur” varsayımını sorgulatıyor. Kurumların küresel ekonomiyi değerlendirirken kararlarla birlikte politika belirsizliğini ve liderlerin açıklamalarını da izlemesi gerektiğini gösteriyor.
Yaprak Özer’in yazısını yaprakozer.com üzerinden okuyabilir; Şebnem Kalemli-Özcan’ın uzmanlık alanlarını ve konuşmacı profilini İndeks Konuşmacı Ajansı’nda inceleyebilirsiniz.
